Davoli dauno pačaŭ ja spisvać słovy karennaj movy, na jakoj havaryli kaliś mo’ sotni tysiač ludziej. „My havorym pa prostu, prostym jazykom” – tak z daŭna-davion kazali ludzi, pražyvajučyja pamiž Biełaviežskaj puščaj (z pałudnia), rečkami Narvaj i Bobraj (z zachadu), Suvalščynaj (z poŭnačy) pa Vilenščynu i rečku Nioman (z uschodu). Takoj ahromnaj była kaliści KRAINA PROSTAJ MOVY. Dakładnych jaje hranicaŭ vytyčyć nie dasca, bo jany zaŭša byli šyrokija na dzisiatki kilametraŭ, łahodna prachodziačy da susiedziaŭ – Mazuroŭ, Bałta-žamojtaŭ, Rasiejcaŭ, ci Chachłoŭ (nie błytać z Ukraińcami).

Cipier, na pačatku XXI vieka, usio heta hinie. Prostaja mova jašče dzie-nidzie žyvie. Ale navat u našym Vostravie bolš jak pałova jaje aŭtentyčnych słoŭ uže znikła z užytku. Ja paśpieŭ sioje-toje jašče spisać. Maje aŭtachtonnyja słovy z pačatku budu publikavać tut, a potym davać ich u słoŭnik.

Ja ŭpeŭnieny, što prostaja mova vyvodzicca ad asobnaj kultury, jakaja ŭliłasia ciapier u biełaruskuju z adnaho boku i polskuju z druhoha. Bolšaści słoŭ, jakija tut budu publikavać, u biełaruskaj movie niama, abo hučać jany vyrazna inakš. Zatoje jany svajoj miełodykaj napaminajuć bałta-jaćviaskuju movu (bliskuju ciapierašnim Litoŭcam, ale i tak heta nie toje). Dla minie heta dokaz, što my tut chučej za ŭsio z dzieda-pradzieda – Bałta-Słaviany, abo Biełarusa-Jaćviahi. Praŭda my – Biełarusy, ale kryšku inšyja za tamtych na ŭschodzie. Chacia paŭtary vieku tamu nazad pieršyja stvaralniki litaraturnaj biełaruskaj movy abapierlisia mienavita na našaj prostaj movie, cipier aficyjnaja biełaruskaja mova tam i ŭ nas šmat čym roznicca ad kryničnaj. Zrešty i polskaja mova stała ŭže nadta ŭbohaj.

A voś pieršaja častka spisanych mnoju prostych słovaŭ sa smakavitaj movy majho Vostrava jak častki daŭniaj vialikaj Krainy Prostaj Movy.

sechało – rozum, jon biaz sechała – on nie ma rozumu

bałbatać – mówić co ślina na język przyniesie

łabanda – jw., plotkara

smaha – pragnienie (picia)

drystaczka – biegunka

dwor – podwórko, teren – przestrzeń poza domem, por. pl wyjść na dwór

zakucnik – komornik, konfiskator

habiel – kochanek, gach

gierga – krzemień, hubka, krzesiwo

rezgini – przyrząd chłopski do noszenia słomy lub siana ze stodoły do chlewa (dwa kabłąki, półokręgi, wypełnione splecioną siatką z kwadratowymi dość dużymi oczkami, związywane sznurkiem, zarzucanym na ramię

szychawać – mieć szczęście, por. biał. šancavać

dafadkowy – skłonny do jakiejś choroby

szpil – drewienko do wiązania snopów

stoŭgiar – dureń, tępak, szto staisz, jak stougiar? – co tak stoisz, jak dureń?

hryża – kłótnia, swarka, nadojadanie komuś

atosa – element końskiej fury

atawa – drugi pokos siana (pierszy – pierwica)

skaby – żebra

kał – brud, błoto; ten sam rdzeń posiadają też kałtyha (brudaska, niechluja) oraz kałdoba (wybój na drodze)

kamiel – dolna część pnia

buchta – głęboka woda, miejsce w rzece lub stawie o mulistym głębokim dnie

baszłyk – kaptur płaszcza

dziaha – pasek od spodni

kalwo – pojedyncze źdźbło, krzaczek, sadzonka rośliny

świardziołak – wiertło (ręczne)

kulsza – udo

kłub – biodro

żywot – brzuch

parszuk – wieprz

kumpiak – szynka

tedy – wtedy

nakszy – inny

smalniak – drewienko z drobno porąbanego smolnego (zażywicowanego) polana jako rozpałka do pieca, łuczyna

krypa – koryto wyżłobione z grubego pnia drzewa, ustawione przy studni do pojenia krów i koni

karomisło – drewniany kij ze zwisającymi na końcach metalowymi uchwytami z grubego drutu z hakami, przyrząd do noszenia na barkach dwóch wiader z wodą ze studni

krusznia – sterta uzbieranych polnych kamieni usuniętych z ornych zagonów

hanucza – szmata

skiba – orna ziemia przewrócona spod pługa

razora – bruzda

skibka – kromka chleba

skarynka – skórka od chleba

kiła – przepuklina

biło – szczytek łóżka

łupy – wargi (nieco wulgarnie)

barysz – zakrapiany alkoholem finał aktu kupna-sprzedaży, np. konia na targu (targowano się o cenę, nawzajem uderzając się dłońmi, na płask, a potem szło się do gospody wypić „barysz”)

Spisaŭ Jurak Chmialeŭski